Jan EychlEr

Dnia 4 października 1994 r. w Warszawie Adam W. Kieruj – prokurator, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu Instytutu Pamięci Narodowej (DzU z 1984 r. Nr 21, poz. 98 i z 1991 r. Nr 45, poz. 195) oraz art. 129 kpk, osobiście przesłuchał niżej wymienionego w charakterze świadka. Świadka uprzedzono o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (art. 172 kpk), co świadek stwierdził własnoręcznym podpisem. Świadka uprzedzono również o prawie uchylenia się od odpowiedzi na pytania (art. 166 § 1 kpk). Następnie świadek zeznał, co następuje:


Imię i nazwisko Jan Krzysztof Eychler
Imiona rodziców Witold, Helena z d. Pobóg-Radykiewicz
Data i miejsce urodzenia 27 października 1928 r., Warszawa
Miejsce zamieszkania Warszawa […]
Zajęcie emeryt
Wykształcenie wyższe
Karalność za fałszywe zeznania niekarany
Stosunek do stron pokrzywdzony

W nocy z 17 na 18 grudnia 1945 r. zostałem zatrzymany w miejscu mojego zamieszkania przy […] przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Przewieziono mnie do budynku Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego przy ul. Koszykowej 2. Przesłuchiwał mnie mjr Wiktor Herer. Nie stosował wobec mnie przymusu fizycznego. Byłem przesłuchiwany wielokrotnie przez niego w związku z moją przynależnością i działalnością w tajnym Harcerstwie Polskim „Hufce Polskie”. Postanowienie o tymczasowym aresztowaniu otrzymałem 6 stycznia 1946 r. Po dwóch miesiącach zostałem przewieziony do więzienia na ul. Rakowiecką. Umieszczono mnie na Oddziale IV w celi ogólnej. W celi tej, 24–osobowej, przebywało ponad stu więźniów, w większości niezatrzymanych za działalność polityczną. Przez ok. pół roku, tj. do sierpnia 1946 r., nie byłem przesłuchiwany. Po tym okresie zostałem przeniesiony najpierw do X, a następnie XI Oddziału przeznaczonego wyłącznie dla więźniów politycznych. Rozpoczęło się właściwe śledztwo. Byłem wielokrotnie przesłuchiwany na okoliczności mojej działalności w Harcerstwie Polskim, a także w zakresie działalności wywiadowczej w wywiadzie antykomunistycznym w okresie wojny. Przesłuchiwał mnie śledczy Tadeusz Bochenek. Nazwisko to znam z protokołów przesłuchań. Bochenek dwukrotnie zmusił mnie do wykonania stu przysiadów, a za odmowę podpisywania protokołów dotyczących działalności w wywiadzie w okresie wojny dwukrotnie polecił umieścić mnie w karcerze. Przebywałem w tym ciemnym, betonowym pomieszczeniu pod schodami dwa razy po cztery godziny. Śledztwo trwało do grudnia 1946 r.

W tym czasie wielokrotnie słyszałem krzyki dochodzące z pokojów przesłuchań. Współwięźniowie opowiadali mi o aktach przemocy wobec nich stosowanych. Edwarda Kemmitza bito linijką po obojczykach i sadzano na krawędzi krzesła w czasie przesłuchań. Mówił, że gdy znajdował się w jednej celi na Mokotowie lub we Wronkach, to do pomieszczenia tego wszedł strażnik i strzelał do znajdujących się tam więźniów. Rozprawa sądowa odbyła się w końcu lutego 1947 r. w Wojskowym Sądzie Rejonowym w więzieniu na Rakowieckiej. Przewodniczył rozprawie mjr Eugeniusz Krzewski. Wyrok ogłoszono 24 lutego 1947 r. Zostałem uznany winnym przestępstwa z art. 165 § 1 kk i skazany na jeden rok więzienia w zawieszeniu na dwa lata. W areszcie przebywałem ponad 14 miesięcy. Jak się zorientowałem, w aktach sprawy było dużo mniej protokołów przesłuchań, niż było ich w rzeczywistości. Brakowało wszystkich protokołów przeze mnie niepodpisanych. W czasie śledztwa w ciągu dwóch tygodni byłem przesłuchiwany 56 razy po cztery godziny (cztery razy na dobę), łącznie ponad 200 godzin.

Drugi raz zostałem zatrzymany 21 czerwca 1948 r., kiedy to udałem się do mieszkania mojej nauczycielki języka francuskiego, gdzie trafiłem do tzw. kotła. W mieszkaniu tym na ul. Koszykowej 67 przebywałem ok. dwóch tygodni, po czym przewieziono mnie do gmachu MBP, gdzie byłem przesłuchiwany, chyba przez mjr. Herera, i przez osiem dni przetrzymywano mnie w ciemnej celi bez światła elektrycznego. Po ośmiu dniach zostałem zwolniony. To ponowne zatrzymanie uniemożliwiło mi zdanie matury w takim terminie, żebym mógł dostać się w 1948 r. na studia. 4 marca 1992 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem VIII Ko 840/91/Ur uznał wyrok w mojej sprawie za nieważny. Sprawa moja miała nr Sr 685/47.

(Świadkowi okazano tablice ze zdjęciami 57 oficerów b. MBP. Świadek wskazał na zdjęcia nr 3 A, B, C jako należące do Tadeusza Bochenka i nr 41 A, B, C, D jako należące do mjr. Wiktora Herera. Zdjęcia nr 3 A, B, C są fotografiami Tadeusza Bochenka, a nr 41 A, B, C, D – mjr. Wiktora Herera.)

Protokół odczytano.