Mieczysław Prendowski

[Dnia] 19 lipca 1956 r. w Warszawie prokurator Generalnej Prokuratury Kazimierz Kukawka [przesłuchał niżej wymienionego w charakterze świadka bez odebrania przyrzeczenia. Po uprzedzeniu świadka o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania świadek zeznał, co następuje:]


[Imię i nazwisko] Mieczysław Prendowski
[Wiek] 47 lat
[Imiona rodziców] Jan, Maria z d. Gordon
[Miejsce zamieszkania] Warszawa […]
[Zajęcie] pracownik umysłowy (Centralny Zarząd Przemysłu Cukrowniczego)
[Karalność] niekarany
[Stosunek do stron] obcy

13 października 1948 r. zostałem zatrzymany przez funkcjonariuszy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i przewieziony do gmachu MBP na ul. Koszykową. Przy zatrzymaniu nie okazano mi żadnego dokumentu, na podstawie którego zostałem pozbawiony wolności. W gmachu. MBP przy ul. Koszykowej siedziałem dwa dni w celi w piwnicy, a następnie przewieziono do więzienia mokotowskiego przy ul. Rakowieckiej. Osadzony zostałem w celi na oddziale X. Początkowo siedziałem sam, a potem umieszczono w tej celi jeszcze inne osoby. Pierwsze przesłuchanie odbyło się w początkach listopada 1948 r. Przesłuchiwał oficer śledczy MBP, wówczas w stopniu porucznika, Kaskiewicz Jerzy. Kaskiewicz spisywał życiorys, bardzo szczegółowo, oraz wszystkie okoliczności dotyczące mojej znajomości z Alfredem Jaroszewiczem. Rozpytywał również o Lechowicza, Eklera, Nienałtowskiego. Śledztwo było prowadzone w atmosferze spokojnej, odnoszenie się Kaskiewicza do mnie w tym okresie było bez zarzutu. Te przesłuchania trwały ok. jednego tygodnia, po czym nastąpiła przerwa, trwająca ok. jednego tygodnia. Następnie wezwał mnie mjr Szymański Bronisław, zamykał mnie w celi i polecał pisać szczegółowy życiorys z podaniem dokładnej działalności społecznej i politycznej. W ciągu następnej nocy polecił mi pisać dokładne dane o moich wszystkich znajomych i kolegach. Następnej nocy opisywałem na polecenie Szymańskiego przynależność organizacyjną w czasie okupacji, aresztowanie przez gestapo, przyczyny tego aresztowania i przebieg badań prowadzonych przez gestapo oraz okres pobytu w Oświęcimiu. Dalszą kolejną noc poświęciłem opisywaniu mojej działalności powojennej oraz znajomości z Jaroszewiczem. Bezpośrednio po opisaniu tych okoliczności Szymański przesłuchiwał mnie przez dwa dni i dwie noce na te same okoliczności. W toku tych przesłuchań, gdy składałem wyjaśnienia na temat spotkań w czasie okupacji grupy byłych pracowników Ursusa, Szymański sugerował, że była to grupa dwójkarska, która postanowiła wejść do organizacji lewicowych w celach dywersyjnych, i nalegał, bym takie właśnie wyjaśnienia złożył. Gdy kategorycznie temu zaprzeczałem, Szymański oświadczył, że „Spróbuję zakopanego, będę opalał się pod księżycem i może wtedy się namyślę”. Tej samej nocy, po zakończeniu przesłuchania, zostałem zaprowadzony do pustej celi, przy mnie wyjęto okno, kazano mi stanąć twarzą do drzwi celi, plecami do okna. Byłem tylko w bieliźnie, boso. Wyłączono ogrzewanie. Podłoga była cementowa. Tak musiałem stać całą noc. Nie wolno było nawet przejść się po celi. Te stójki powtarzały się bez przerwy cały tydzień, co noc. W ciągu dnia nie pozwalano mi spać w celi i gdy tylko wymęczony niespaniem zasypiałem bezwolnie, oddziałowi wlewali do celi wodę i nakazywali mi ją zbierać. Po tygodniu Szymański znów wezwał mnie na śledztwo i żądał złożenia wyjaśnień na temat rzekomej dwójkarskiej działalności mojej wraz z Jaroszewiczem i innymi, skierowanej przeciwko ruchowi robotniczemu. W tym czasie przyszedł na przesłuchanie mjr Swiatło i ubliżając mi ordynarnie, żądał zeznań na temat Jaroszewicza i prowokatorskiej rzekomo działalności naszej grupy w czasie okupacji (potem tę grupę nazwano KIS; skąd wzięła się nazwa – nie wiem, przypuszczam, że wymyślono ją w czasie śledztwa, gdyż takiej nazwy uczestnicy tej grupy nie używali). Następnego dnia przyszedł na przesłuchanie razem ze Swiatło Różański. Różański odezwał się do mnie tak: „Panie Prendowski, znam pana jako dobrego handełesa; zróbmy więc interes handlowy: pan nam wszystko opowie o Jaroszewiczu, a w zamian za to pójdzie pan do domu, bo gorsze skurwysyny niż pan chodzą po wolności, np. Bolcio Piasecki, który się z nami dogadał – jest na wolności”.

Ja oświadczyłem, że wszystko, co opowiedziałem o Jaroszewiczu, już wyjaśniłem, więcej nic nie wiem. Wtedy Różański się trochę zdenerwował i powiedział, że widocznie nie znam jeszcze metod śledztwa, że pewnie mjr Szymański źle mnie przesłuchiwał, że on mi radzi namyślić się. Zwrócił się do Szymańskiego, mówiąc: „Zaczynajcie prowadzić śledztwo”, i wyszedł ze Swiatło.

W dalszym ciągu stosowano wobec mnie nocne stójki w celi z wyjętym oknem. Ogółem w ciągu grudnia 1948 r. stałem 22 noce. Szymański w czasie przesłuchiwania mnie zarządzał „gimnastykę” w postaci nakazywania mi wykonywania przysiadów, a ponadto groził, że z żony mojej zrobią prostytutkę, a córkę wychowają na prostytutkę. Jeszcze w czasie nocnych stójek, w okresie świąt Bożego Narodzenia, śledztwo przejął Kaskiewicz. Kaskiewicz zaczął odnosić się do mnie ordynarnie, nakazywał wykonywanie przysiadów, których liczba dochodziła do 3000 w ciągu jednego dnia. Kaskiewicz chełpił się tym nawet i mówił do więźnia Czerwiakowskiego, który siedział ze mną, że ja potrafię taką ilość przysiadów wykonać, a Czerwiakowski mdleje już przy 500. Wykonywanie przysiadów odbywało się z przerwami, przy czym muszę stwierdzić, że Kaskiewicz był pod tym względem łagodniejszy od innych oficerów śledczych. Kaskiewicz wmawiał we mnie, że ja o tym wiem, że Jaroszewicz współpracował z Niemcami, a m.in. i niejakim Spilkerem. Gdy tego nie potwierdzałem, Kaskiewicz zaczął mnie wtedy po raz pierwszy bić. Wyjął dwie gumy takie, jakich używali żandarmi niemieccy – jedną białą, a drugą czarną, i pytał, którą gumą chce dostać, kazał położyć się na dywanie na podłodze i dał mi ok. 10 uderzeń w pośladki. Plecy przyciskał mi nogą drugi oficer śledczy nazwiskiem Chimczak. Gdy zrobił przerwę, przyszedł Różański i zapytał: „No co, panie Prendowski, namyślił się pan?”. Odpowiedziałem, że nic więcej nie wiem, wyjaśniłem wszystko. Na to Różański rzucił krótko: „Zmasakrować” – i wyszedł. Po jego wyjściu Kaskiewicz powiedział mi, że daje mi ostatnią szansę: że powinienem się domyślić, że Jaroszewicz, który był w „dwójce”, to miał na pewno cel zorganizowania grupy dwójkarskiej w organizacjach lewicowych. Obiecał mi następnie, że jutro dostanę nową porcję gum. Jednak wtedy odbywała się przeprowadzka z cel na oddział XI i przez okres aż do 17 lub 18 maja 1949 r. nastąpiła przerwa w przesłuchaniach.

W międzyczasie, w kwietniu 1949 r., zostałem wezwany na badanie lekarskie, które przeprowadził dr Haberman. Przy tym badaniu był obecny mjr Józef Dusza. Lekarz pytał mnie, czy jestem zdrowy na serce – odpowiedziałem, że tak. W maju 1949 r. zaczął mnie przesłuchiwać por. Szpiega Marian. Żądał wyjaśnień na temat mojej rzekomej współpracy z „dwójką” – z mojej strony nie było. Wtedy Szpiega rozpoczął wyzwiska. Na to wszedł Dusza i powiedział: „Co, ten skurwysyn nie chce gadać, przede wszystkim zabierz mu okulary”. Szpiega zerwał mi okulary i uderzył mnie w twarz. Zaczęło się śledztwo połączone z fizycznym i psychicznym maltretowaniem: Szpiega oraz jego pomocnik Switoń lub inne osoby bili mnie drewnianą podstawką od pióra, grubą, dębową, w pięty lub w pośladki, bili linijką po palcach rąk, pięściami po twarzy (naruszono mi przedni ząb), kopali leżącego na ziemi nogami, wyrywano garściami włosy (nazywało się to kręceniem loków). Szpiega wkładał mi ołówek między palce rąk i ściskał palce, powodując szalony ból. Nakazywał „skakanie żabek”, przysiady z rękami do góry – kopał przy tym i bił. To maltretowanie trwało kilka dni. Nie mogąc dłużej wytrzymać, zdecydowałem się na fałszywe samooskarżenie. Oświadczyłem mu, że przyznaję się, że byłem w „dwójce”. Wtedy on zaczął spisywać protokół. Przez dwa dni spisywał moje zupełnie zmyślone wyjaśnienia. Gdy podpisałem te wyjaśnienia, zażądał zeznań na temat współpracy Jaroszewicza z Niemcami. Odmówiłem złożenia wyjaśnień na tę okoliczność, gdyż fantazja moja nie sięgała tak daleko, by móc komponować legendy o tym. O ile bowiem na temat swej współpracy z „dwójką” mogłem coś zmyślić, gdyż z rozmów Jaroszewiczem na temat „dwójki” miałem o niej pewne wiadomości – o tyle pojęcia nie miałem, jak ustawić kwestię jego rzekomej współpracy z Niemcami. Zresztą postanowiłem takich wyjaśnień kłamliwych nie składać. Wtedy Szpiega zaczął znów stosować wobec mnie przemoc fizyczną, jak poprzednio, a ponadto zmuszał do siedzenia z wyciągniętymi wprzód nogami umieszczonymi w otworach oparcia fotelu i z rękami w górę. W takiej pozycji trzymał mnie po kilka godzin. Trwało to aż do końca czerwca 1949 r., przy tym w ciągu siedmiu nocy musiałem stać nago w karcu, całym obetonowanym. Szpiega zapowiadał nowe, jeszcze intensywniejsze udręki i bicie. Jednakże nastąpiła wtedy przerwa, która trwała do sierpnia 1949 r., po czym Szpiega wezwał mnie na przesłuchanie trwające kilkanaście minut i zapytał, czy namyśliłem się zeznawać. Ja wtedy oświadczyłem, że odwołuję to wszystko, co na temat mojej rzekomej dwójkarskiej działalności zeznałem, że odwołam to na procesie i zażądam świadków Jaroszewicza i Eklera. Na to Szpiega uderzył mnie w twarz, zaczął szarpać za włosy, po czym zawołał oddziałowego i kazał mnie zabrać do celi. Protokołu nie spisywał.

Od tego czasu nie przesłuchiwano mnie aż do 1952 r., kiedy to Szpiega spisywał kilka protokołów o moich znajomych oraz na temat, jaki sabotaż stosowaliśmy w Ursusie w czasie okupacji. W tym samym mniej więcej czasie inni oficerowie śledczy okazywali mi różne zdjęcia i pytali na temat różnych pracowników Ursusa. Między innymi przesłuchiwał mnie oficer śledczy Wentland Fidelis na temat Tadeusza Żabińskiego – obecnego przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach. W czasie tego przesłuchania Wentland sugerował, że Żabiński współpracował z Jaroszewiczem w „dwójce” i tzw. defie. Ja temu zaprzeczałem i podałem o Żabińskim wszystko zgodnie z prawdą. Żadnych wiadomości na temat współpracy Żabińskiego z „dwójką” czy „defą” nie miałem – przeciwnie, był on zapatrywań skrajnie lewicowych. Tak też zeznałem.

W maju 1953 r. wezwał mnie oficer śledczy ppor. Opaliński, oświadczył, że śledztwo jest zakończone, że jestem podejrzany z art. 3 dekretu o faszyzacji, dał mi do przeczytania zeznania dwojga świadków: Jaroszewiczowej Emilii i Nienałtowskiego Stanisława. Zeznania te obciążały mnie w zakresie współpracy z Jaroszewiczem na odcinku „dwójki”. Wtedy po raz pierwszy zobaczyłem tzw. sankcje prokuratorskie – tj. postanowienie o tymczasowym aresztowaniu i przedłużeniu aresztowania. Nie pamiętam obecnie, czy podpisałem przyjęcie do wiadomości treści tych dokumentów. Oświadczyłem, że do stawianych mi zarzutów nie przyznaję się, raz jeszcze odwołuję wymuszone uprzednio przyznanie się i żądam przesłuchania Jaroszewicza i Eklera, jako miarodajnych świadków. Te moje wyjaśnienia ppor. Opaliński zaprotokołował i dał je do podpisania.

18 sierpnia 1953 r. wezwano mnie na oddział XII i jakiś oficer śledczy w stopniu kapitana (był w mundurze) zapytał mnie, czy nie mam coś dodatkowego do wyjaśnienia w związku ze śledztwem, a następnie oświadczył, że zostaję zwolniony, a śledztwo w mojej sprawie jest umorzone. Zwrócił mi dokumenty i pieniądze. Przy wyjściu z więzienia otrzymałem zaświadczenie tej treści, że 18 sierpnia 1953 r. zostałem zwolniony z aresztu prewencyjnego.

Jaroszewicza, Eklera i Nienałtowskiego znam stąd, że przed wojną, od 1934 r. pracowałem w Państwowych Zakładach Inżynierii Fabryka Samochodów w Ursusie. Zajmowałem tam stanowisko kierownika wydziału magazynów.

Odczytano.